Schrijven – ruimte

Schrijven is ruimte geven aan het ontdekken

 

‘Schrijven heeft iets ongelofelijk moeilijks omwille van de finesse, het subtiele, de complexiteit van de bewerkingen die je moet uitvoeren. Ik voel me dikwijls de reiziger die vruchteloos de nacht bevraagt die hem omringt; hoe zwak is het licht van zijn reislantaarn: hij verlicht amper de plek waar ik me bevind. Het kan ook niet anders, want de weg van het schrijven ontdek je slechts stap voor stap. De redding van de schrijver zijn de nachten waarin het onweert.

Plots is er een bliksem die de nacht openbreekt en alles wordt helder. De weg, het landschap. Het werk wordt hem dan als het ware in zijn volheid aangeboden. Maar een ogenblik later is alles weer nacht.’

M.A. Ouaknin

Er zijn weinig filosofen of schrijvers die mij de laatste tijd zo hebben geïnspireerd als Marc Alain Ouaknin. Tijdens mijn sabbatical heb ik zijn boek Le Livre Brûlé nog een keer gelezen waarin hij een poging doet om uit te leggen wat de Talmoed is en hoe er in de Talmoed gedacht en gelezen wordt. Voor iemand die vanuit de Westerse en christelijke traditie op zoek naar eenheid en naar synthese is, kan dat een verbijsterende ervaring zijn want tegenstellingen worden niet overbrugd maar eerder verdiept. Ze mogen naast elkaar bestaan. Ze vormen als tegenstelling net de kern, de essentie van het betoog. Ouaknin spreekt daarom ook van een atheologie, een niet-theologie als het over vragen naar en omtrent God gaat. Elkaar uitsluitende opvattingen staan in de Talmoed naast elkaar en dagen elkaar uit om steeds meer de diepte in te gaan. Alles wat over God wordt beweerd wordt door een andere uitspraak even hard ontkracht. Daar is geen theologie tegen op gewassen. De synthese is in deze de dood in de pot. De overeenkomst en de lieve vrede zijn het einde voor de discussie en het failliet van het vragen. Ouaknin citeert rabbi Nachman van Bratslav die nadruk legt op de afwezigheid en de alom aanwezigheid van God als twee naast elkaar staande uitspraken. Paradoxaal omdat het in onze werkelijkheid eigenlijk niet kan.

Inspirerend is niet alleen het vragen waardoor alles open blijft en telkens nieuwe mogelijkheden opdoemen, maar ook het feit dat je al schrijvend nieuwe vergezichten kunt verkennen en ontdekken. Nou schrijf is makkelijk. Dat wil zeggen, ik begin en dan ontwikkelt het verhaal zich vanzelf als een draad aan een spoel. Meestal weet ik waar ik heen wil met de tekst. Dat helpt bij de formulering. Ik laat me ook inspireren door citaten waarbij ik dan weer aan kan haken of die mij uitdagen verder te schrijven dan de strekking van het citaat. Het citaat is dan het opstapje net zoals een titel dat kan zijn.

Titels

‘Los van dit alles is er nog iets anders dat me aanmoedigt in mijn zoektocht: de titels.’

 

‘Bij elke etappe tijdens het schrijven komt er een nieuwe titel bij me op en daarna lijkt het alsof al mijn energie gebruikt wordt om die titel te rechtvaardigen. Het is de titel die het denken op een wezenlijke manier oriënteert. De titel is de essentie van een boek. Het boek zelf is dan slechts nog commentaar. Ongetwijfeld behoor ik tot die categorie van mensen, zoals Giraudoux ironisch zegt, die zodra ze hun titel hebben, zich verplicht voelen om dan ook maar de roman zelf te schrijven.’

M.A. Ouaknin

Het lezen van teksten van Ouaknin geeft ook een groot gevoel van herkenning. ¿ God en de kunst van het vissen, een werk waar het omgekeerde vraagteken de titel is en de rest de ondertitel, een Nederlandse vertaling die in 2016 uitkwam, een soort van dagboek, waarin Ouaknin de uitdaging opneemt om over God te schrijven, staat vol met citaten van schrijvers die mij al lang begeleiden. Zijn passie voor titels, voor vreemde formuleringen, zijn gevoel voor dingen die hem aantrekken in de poëzie en in de kunst, het is net of ik weer thuiskom. Alsof ik een soort van bloedsbroeder ontmoet. Edmond Jabès, een van de leermeesters van Ouaknin en Emmanuel Levinas, zij keren voortdurend op de achtergrond terug in zijn denken en zij zijn voor mij ook al heel lang inspirerende denkers. Dichters zoals Roberto Juarroz, José Angel Valente, Paul Celan, Paul Verlaine, Paul Valéry, etc. etc. vormen de kaders waarin ik mijn gedachten mede vorm geef. Niet de ideeën van theologen of andere wetenschappers, maar poëzie, mystieke uitingen, kunstenaars die de wereld van het sacrale stoutmoedig verkennen, vormen de muren van mijn huis waarmee in mijn voorstellingen presenteer. En elke betekenis roept weer een volgende op, het is nooit af, nooit voltooid. Je bent nooit uitgebouwd. Dat geeft iets anders dan een gevoel van zekerheid. Het geeft vrijheid. Het geeft een machtig gevoel van ruimte die open blijft. Het leven krijgt zo een dimensie van vrijheid die het in geen enkele theologie, geen enkele ideologie, geen enkele leer, kan vinden. Betekenissen die vast komen te staan zijn als de tralies van een gevangenis.  Maar wij zijn niet op aarde om vast te zitten in een gevangenis, veroordeeld tot een beperkt uitzicht.

Falen

‘Het grote werk’, schrijft Georges Steiner, ‘is datgene  wat bij het einde van de lectuur altijd en op een geheimzinnige manier zegt: je moet opnieuw beginnen.  Eerste poging. Laten we opnieuw proberen. Het is Beckett, Beckett die erin slaagt alles te zeggen – je wordt gek van afgunst tegenover Beckett- die schrijft: je moet beter falen (fail better). Bij elke nieuwe poging zal ik de volgende keer beter mislukken.

Het is wat ik altijd meegeef aan mijn studenten: laten we bij de volgende lezing beter mislukken.’

M.A. Ouaknin

Steeds opnieuw beginnen. Het is zoals het leven zelf. Na elke dood nieuwe planten ontkiemd uit de zaden van de plant die moest sterven. Zoals de natuur, zo leven en zo denken en handelen. Mislukken, falen, niet het einddoel halen, niet de ambitie definitief verwezenlijken, steeds op halve weg achterblijven en steeds opnieuw beginnen, zo is het leven en ook het schrijven te omschrijven. Met het schrijven is het geheim van het leven, het mysterie van het bestaan niet op te helderen. Hoeveel energie en moeite je er ook in steekt het echte geheim onttrekt zich, net als het definitieve antwoord op de vraag waarom je leeft. God onttrekt zich, is onbenaderbaar, en toch belijden wij dat alles komt uit God. Rabbi Nachman heeft er mee geworsteld maar hij heeft de verleiding weerstaan om zijn gedachten in een theologie te gieten die alle tegenstellingen zou verzoenen. Het is een kunst om dit vol te houden, om niet in de valkuil van de gewenste synthese te vallen. De spanning uithouden, het leven zo leiden dat geen enkele ideologie, die allemaal totalitair zijn, je in zijn greep kan krijgen. Het is het proberen altijd waard. Er is een wereld te winnen en al schrijvend kun je de horizon daarvan stapje voor stapje verkennen. Veel inspiratie waar je zelf de bron van bent.

John Hacking

21 maart 2017

 

Citaten uit:

Bron: Ouaknin, Marc-Alain, God en de kunst van het vissen, Tielt 2016 (Lannoo)

img_4087

Advertenties

Auteur: john hacking

landscape-painter - University Chaplain Radboud University Nijmegen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s